Stari Beograd i njegove znamenoitosti

Galerija slika

"Ko hoce da osvoji tvrdavu, mora najpre da osvoji svoju dušu. Put kroz sopstvenu dušu vodi nas i do Beograda, jednog od najstarijih i najcešce rušenih gradova sveta. Kada je Korbizije rekao za Beograd da je najružniji grad na najlepšem mestu, imao je pred sobom samo rezultate tih viševekovnih rušenja. Oni koji danas vole i poznaju ovaj grad, ne poznaju ga na osnovu onoga što su u njemu videli ili dotakli. Njegov najveci i možda najlepši deo je onaj koji je netragom išcezao, pa ga više nikada necemo videti, snimiti ili dodirnuti" Milorad Pavic

I na na našim prostorima odvajkada je važila ista mudrost – gradovi su podizani na uzvišenjima. Vremenom, kada je prestajala potreba da se razmišlja o odbrani od neprijatelja, ljudi su i dalje, po navici, gradili dvoja naselja na bregovima ili brdima. Jedan od najpoznatijih gradova u svetu po tome što njegovi žitelji udišu cist vazduh, sudeci bar po nadmorskoj visini, jeste i glavni grad Srbije – Beograd. Zacudo, malo Beogradana može tacno da nabroji brda na kojima obitavaju njihovi sugradani. Ako je nekada bilo poznato osam bregova: Kalemegdan, Vracar, Banjica, Dedinje, Zvezdara, Banovo brdo, Pašino Brdo i udaljenija Avala, danas se Beograd rasprostro na brda koja su ljudi maštovito krstili. cak ce i strucnjaci, istoricari i hronicari koji prate razvoj grada tek uz mnogo muke reci koja su i gde se nalaze ta silna brda. A o njihovim imenima da i ne govorimo.

Gde se nalaze ta brda? Iduci prema centru grada Ibarskom magistralom, putnik nailazi na gusto naseljeno Petlovo brdo. Taj naziv upisan je i u najnovijem planu Beograda. Brdo je oiviceno Mrakovackom ulicom, zatim Rasinskom, Tuzlanskom i ulicom Omladinsko šetalište. Stariji žitelji nekada daleke periferije grada, reci ce vam da je ono dobilo po nekom petlu, ali ne onom kojeg je opevao Ðorde Balaševic 1983. godine. Tacnih podataka jednostavno nema. Visina Petlovog brda – 205 metara iznad mora. Za Labudovo brdo, novo naselje nakrcano soliterima, postoji sijaset prica mada se poreklo imena, ipak, ne zna. Smešteno je izmedu Gocke ulice, ulice Serdara Janka Vukotica i 11. krajiške divizije. Da li su novodoseljenim gradanima soliteri iz daljine izgledali kao beli labudovi ili je život u njima labudova pesma – nije razjašnjeno. Najverovatnije je da su prihvatili šifru pod kojom je uraden projekat Aleksandra Ðokica, arhitekte, i saživeli se sa nazivom Labudovo brdo. Za Banovo brdo postoje, medutim, tacni podaci. Onaj prostor iznad Makiša, koji se u kartama austrijskog porekla iz pocetka XIX veka, naziva Repiško brdo, kasnije Ordija i Golo brdo, pocetkom sledeceg stoleca menja naziv po Matiji Banu, Srbinu rodenom 1818. godine u Petrovom selu, kraj Dubrovnika. On se, prema podacima iz knjige Marinka Paunovica "Beograd – veciti grad" (Beograd, 1968) doselio u Beograd i 1861. godine "podneo molbu Beogradskoj opštini da mu se proda zemljište na brdu daleko izvan Beograda, da tamo sagradi lep i prostran letnjikovac u srpskom stilu". Odbornici su odlucili da mu traženo zemljište poklone, a ne prodaju, smatrajuci da je to ovaj veliki rodoljub zaslužio. Inace, Matija Ban je obavljao poverljive poslove za srpsku vladu i istovremeno se bavio književnošcu. Uz njegovo ime ostalo je zapisano da je 1849. godine u Dubrovniku pokrenuo zabavnik koji se zvao "Dubrovnik". Po njemu se ceo kraj u pocetku nazivao Banovac, a posle njegove smrti 1903. godine – Banovo brdo. Najviša tacka ovog uzvišenja nalazi se u ulici Kneza Višeslava, na 216,68 metara nadmorske visine. Za Julino brdo, sa kojeg se nebu pod oblake uzdiže 15 solitera, raspredaju se mnoge price. Jedna od njih kazuje da je na njemu, svojevremeno, u doba prvog srpskog ustanka, živela baba Jula. Bila je, vele, veliki rodoljub i prilikom svakog napada Turaka pomagala ustanicima. Jedne noci, kaže legenda, Turci su iznenada napali srpsku vojsku. Videvši da je stanje kriticno, baba Jula se dosetila da, uz pomoc nekoliko ustanika, zapali velike iskrcene panjeve i gurne ih niz padinu. Vatrene buktinje su omele i zbunile Turke, što je omogucilo ustanicima da se priberu i odbrane od napada. Pouzdano se ne zna da li je ovo kazivanje tacno, ali je rado prepricavaju najstariji žitelji Žarkova koji su ga "culi od starijih". Vrh Julinog brda nalazi se u ulici Porucnika Spasica i Mašere i doseže 124,23 metara nadmorske visine. Kanarevo brdo, nekada Goljino brdo pocelo je da se izgraduje izmedu dva svetska rata. O njegovom nazivu postoje tacni podaci. U "Detaljnom urbanistickom planu za Košutnjak i Dedinje" iz 1984. godine, piše da je: Kanarevo brdo teren na kojem je krajem trece decenije našeg veka, podignuta "Prva železnicka kolonija". Ona se nalazi na periferiji imanja Ðorda Kanare, rentijera, po cijem je imenu nazvano i obližnje – Kanarevo brdo. S ostalih strana – severne i severoistocne – teren je bio prirodno oivicen prugom Beogad – Požarevac (i naglom strminom prema Dedinju). Se do podizanja železnicke kolonije ovo podrucje bilo je nenastanjeno. Urbanistickim projektom iz sredine dvadesetih godina predvidenim "vrtnim gradovima" kao minijaturni isecak "vrtnog grada" i ova kolonija imala je središnju saobracajnu aveniju (ulica Pere Velimirovica) kao svoj javni centar. Parcele su približno jednake i pretpostavljaju porodicne zgrade – vile u središtu sa dovolno okolnog prostora za odmor i zabavu. Posle drugog svetskog rata srušena je osnovna šema "vrtnog grada" izgradnjom novih zgrada i solitera. Ocigledno da se od prvobitnog lokaliteta Kanarevog brda ime proširilo i na deo novoizgradenog naselja u Rakovici, a ono je na visini od 107 metara. Oiviceno je ulicama Milana Blagojevica Španca, Borskom, Vareškom, Srzenticevom i I šumadijske brigade. Nekada je Banjica bila upisana na kartama kao breg. To govore podaci iz prethodna dva stoleca, kao i Rista Nikolic u knjizi "Okolina Beograda", objavljenoj 1903. godine. Tamo piše da se: "iz poznijeg vremena zna, na primer, da je na banjickom brdu bilo mesto gde su Rimljani spaljivali mrtve u III veku nove ere". Danas se sve više za taj deo grada, oivicen Bulevarom oktobarske revolucije, zatim ulicama Neznanog junaka, Crnotravskom, Borskom, Milana Blagojevica Španca i Velisava Vulovica, Banjickim vencem i Ljutice Bogdana naziva Banjicki vis. Oznaka da je to brdo nema, mada je visina Banjice 198 metara nadmorske visine. Naselje Banjica dobilo je ime po potoku pokraj koga se izgradivalo. Dedinje se u geografskim kartama iz XVIII veka pominje kao "Dedinberg" – u prevodu Dedinjsko brdo. Na njemu se 1789. godine nalazio austrijski logor, a bilo je omedeno današnjim ulicama Teodora Drajzera, Zatim Bulevarom oktobarske revolucije, ulicom Velisava Vulovica, sa jugoistocne strane Milana Blagojevica Španca i Rakovickim drumom. U meduvremenu je dobilo kraci naziv Dedinje, mada se danas cesto govori da su na Dedinju i površine Topciderskog brda, Senjaka… Na Dedinju su, inace, pre drugog svetskog rata podigli kuce i letnjikovce videni i ugledni trgovci, politicari i ministri. O nazivu Topciderskog brda postoje zvanicni podaci. Ime je, po svemu sudeci, dobilo spajanjem dve reci: turske – tobdžija (onaj koji lije topove) i persijske – dare ili dere (dolina). U pomenutoj knjizi Marinka Paunovica kaže se: "Prema nekim podacima ovo je bilo mesto gde su Turci, prilikom opsade Beograda 1521. godine lili topove za napad na Beograd". A kasnije, 1831. godine, Knez Miloš je poceo uredenje Topcidera. U pismu od 24. februara iste godine on nareduje Tomi Vucicu Perišicu: "… Postarajte se da u dogovoru sa kapetanom Stankovicem, put, duž i preko Topcidera, gde god iskvaren i od vode izlokan bude, dobro opraviti date. Nikakva kola ne puštajte da preko Topcidera idu, da livade ne kvare. Vi cete se pri tom postarati da nekoliko krecara nadete, da mi krec peku, jer sam namjereniju neka zdanja u Topcideru rad graditi". Zaista, od 1831. do 1834. godine, knez Miloš je u Topcideru sagradio sebi Konak, a na njegovoj gradnji bili su angažovani i robijaši. U knjizi Rajka Veselinovica "Grada za istoriju Beograda od 1806. do 1867. godine" nalazimo podatak u dokumentu od 26. maja 1857. godine: "Tapija o prodaji javnog vinograda i do njega ležece njive na Topciderskom brdu od strane Atanasija Jankovica, trgovca, dr. Janku Šafariku, profesoru Liceja, za 70 cesarskih dukata..." A u dokumentu od 29. maja 1863. godine Nikola Hristic, ministar unutrašnjih dela, izveštava kneza Mihaila o dogadaju na Topcideru: "Gospodaru, nocas je pobeglo 4-5 robijaša koji su bili izvan Topcidera kao cuvari. Žandarmi konjanici nocas u patroli naidu na jednoga kod drva na Savi i pucali, ali je i on pucao, pa onda se negdi sakrio. Ne zna se kud su utekli..." Visina Topciderskog brda je 148 metara nadmorske visine, a okruženo je bulevarima Vojvode Putnika i Oktobarske revolucije, i ulicama Teodora Drajzera i D. Radenkovica. Milicevo brdo izmedu Višnjice i Slanaca zabeleženo je i na kartama iz prošlog veka. Spominje se u knjizi Riste Nikolica, objavljenoj 1903. godine. Osim pomena imena nikakvih drugih podataka nema. Brdo je, inace, visoko 279 metara. O Mitrovom i Glumcevom brdu nema nijednog objašnjenja u knjigama. Ocigledno zato što su naselja na njima podignuta, skorašnjeg porekla. Ni današnji hronicari, profesori Univerziteta i poznavaoci istorije Beograda ne mogu da objasne otkud imena ovih brda. Na karti Beograda iz 1925. godine zapisano je da se Stojcino brdo nalazi negde na pola puta od Konjarnika prema Malom Mokrom Lugu. Njegova visina je tacno 253 metra. Po kome je ovo brdo dobilo ime ostaje da se razjasni. Kao što treba da se objasni poreklo imena Orlovog brda. Njegova visina je 266 metara. Da li su nekada na tom uzvišenju orlovi svijali gnezdo – nije poznato. Na otprilike istom geografskom odredištu – današnjoj okolini Mirijeva – nalazi se i curtovo brdo. O kojem curti je rec – nije zapisano. Za Maleško brdo koje može da se nade na kartama s pocetka XX veka, isto tako nema podataka. Nalazi se u stvari na padini Vracarskog visa, iznad današnje raskrsnice "Mostar", preko puta beogradske pivare. Na njemu se nalaze nova zdanja i nekoliko bolnica. Sa platoa spomenika Neznanom junaku na Avali vidi se Vodicko brdo. Izmedu Vince i Ritopeka proteglo se Starac-Vasino brdo, na visini od 209 metara. O Stanovackom brdu izmedu Višnjice i sela Slanci nema drugih podataka osim pomena na karti iz 1906. godine. Kao što nema pomena ni o Lisastom brdu iznad sela Leštana, zatim o Lozovickom brdu koje se nalazi nedaleko od Boleca na visini od 209 metara i Morackom brdu koje susrecemo ispred Umke ako idemo iz Beograda. O Pašinom brdu ima mnogo podataka, cak sasvim tacnih. Dobilo je naziv u vreme prvog srpskog ustanka, preciznije, posle ubistva Sulejman-paše, beogradskog vezira, 1807. godine. On je, napuštajuci Beograd sa celom svojom pratnjom, naslucujuci namere ustanika, hteo da zavara trag. Umesto da krene Carigradskim, on se zaputio Kragujevackim drugom, a zatim jednim poprecnim putem preko brda koje je bilo pod retkom šumaricom, želeci da izbije na Carigradski put, ali Karadordevi ustanici su ga pratili, a kad je došao do nekog istocnika ubili su i njega i njegovu pratnju. Brdo kojim je hodio paša znavano je Pašino brdo, a izvorište Pašina cesma. Kasnije ce Menka Veljkovic, pišuci o predgradu Vojvode Stepe u knjizi "Prilozi za poznavanje gradova u našoj zemlji", objavljenoj u Beogradu 1931. godine reci da ce izgradnja naselja Vojvode Stepe na Pašinom brdu, poceti 1922. godine: "Kuce su male i bez sprata, od slabog materijala vecinom pravljene od nestrucnjaka i bez plana. Podignute su na brzu ruku, izvesno ce u skorom vremenu ustupiti mesto velikim zgradama, kada ovo predgrade bude sastavni deo Beograda. Stanovnici su radnici, cinovnici, zanatlije i trgovci. Ima dosta bakalnica, hlebarnica i piljarnica…" Ovo brdo je inace, oiviceno Kragujevackim drumom, zatim ulicom Vojvode Gligora sa juga i jugozapada, cuburskim potokom sa severa i severozapada, ulicama Vojislava Ilica i Grcica Milenka sa istoka". I danas neke od ovih ulica nose ista imena. Visina Pašinog brda, koje se dvadesetak godina posle drugog svetskog rata zvalo Lekino brdo, jeste 151 metar. Preciznih podataka o Erinom brdu, visokom 280 metara, koje se nalazi iznad Grocke – nema. Kao što nema ni zanimljivosti o Golom brdu, visina 248 metara, koje se proteglo izmedu Velikog Mokrog Luga i Kumodraža. Ni Veliko brdo, visina 201 metar, nije zavredilo pažnju hronicara. Sasvim je mogucno po velicini kao što se pretpostavlja da je Belo brdo na visini od 252 metra iznad Ritopeka, zracilo nekom belinom. Iznad sela Sinovec i Gradine na obali Dunava upisano je u starim kartama Nikino brdo. Njegova visina je, prema podacima geodetske uprave Beograda, 257 metara. Bližih podataka ko je bilo Niko ili Nika – nema. Nema podataka ni o Žutom brdu koje se nalazi južno od Velike Moštanice na visini od 200 metara nadmorske visine.

Telefon: 063/308-300

Radno vreme: radnim danima 08-24, petkom i subotom 08-01
Kuhinja ne radi nedeljom.

Pratite Nas